شهر من چاف

بی‌گمان، ما همه چیز را مدیریت می‌كنیم، چون كه خودمان نیز مدیریت می‌شویم، زیرا جهان به گونه ای نظام یافته كه هیچ كس جز خداوند از دایره پاسخ گویی بیرون نیست. (انبیاء، آیه23) پس همان گونه كه طبق سنت الهی، خودمان و جهان را مدیریت می‌كنیم؛ زیرا مشیت الهی به این تعلق گرفته تا خودمان با اراده و اختیار، خود و جهان خویش را در دنیا و آخرت بسازیم؛ به شكلی خودمان نیز در دایره مدیریت دیگران قرار می‌گیریم و این گونه است كه به جای فعال مایشاء كه صفت انحصاری خداوند همانند صفت تكبر و مانند آن است، ما گرفتار نوعی جبر می‌شویم كه از سوی دیگران تحمیل می‌شود.

بنابراین همان اندازه كه دست‌های ما برای انجام كاری باز است به همان مقدار با محدودیت‌هایی مواجه هستیم كه سنت‌های الهی و قوانین حاكم بر جهان و اراده و مشیت‌های خودی و غیرخودی بر ما تحمیل می‌كند. پس می‌بایست در میانه لاجبر و لاتفویض یعنی بین المنزلتین خودمان و دیگران یا دیگر چیزها را مدیریت كنیم.

بر این اساس می‌توان گفت كه ما دچار نوعی محدودیت‌های خواسته و ناخواسته‌ای هستیم كه خواسته و اراده و انتخاب ما را محدود می‌سازد و باید با همین داشته‌ها كارهایی را به سامان برسانیم كه در آموزه‌های قرآنی از آن به مظهریت در الوهیت و ربوبیت یاد شده و به ما فرمان داده شده تا ربانی شویم و جهان را به عنوان خلیفه الهی پروردگاری كنیم. (بقره، آیه30؛ آل عمران، آیه79)

 

از آن جایی كه سنت الهی و قوانین حاكم بر نظام هستی به گونه ای است كه انسان باید در اجتماع شكل گیرد و خودش و جهانش را بسازد و به عنوان سازه نهایی در آخرت تحویل خداوند دهد، لذا ناچار است كه از دیگران به عناوینی چون همسر، همكار و مانند آن استفاده كند و اصل را بر تعاون و همكاری قرار دهد. (مائده، آیه2)

از این رو در انتخاب معاون و همكار، در هر كاری باید با توجه به هدف و شرایط، كارگزاری را برگزید. اما نمی‌توان هر كسی را برای هر كاری به كار گرفت و به عنوان همكار با او كار كرد و لذا محدودیت‌هایی را باید پذیرفت و بدان تن داد.

كار، هر چه مهم‌تر و دارای ارزش و اعتبار بالاتری باشد می‌بایست شرایط سخت گیرانه‌تری را اعمال كرد.

در آموزه‌های قرآنی روش انتخاب همكار و كارگزار بیان شده است. ما در اینجا به چند نكته ای اشاره می‌كنیم كه خداوند در سوره یوسف برای انتخاب كارگزار بیان كرده است.

 

با توجه به آیاتی از جمله 54و 55 سوره یوسف می‌توان چند ویژگی و شرط برجسته را در انتخاب همكار و كارگزار مورد توجه قرارداد. اینكه می‌بایست درباره شخص، تحقیقاتی میدانی انجام داد و اطلاعاتی از پیشینه فكری و اخلاقی و كاری او به دست آورد جزو مسلمات عقلی و بدیهی و قرآنی است.

بررسی سوابق خانوادگی و شخصیتی همكار و كارگزار مهم است و اگر اطلاعاتی در این زمینه نداشته باشیم نمی‌توانیم از موقعیت پرورشی و تربیتی او آگاهی درستی بدست آوریم.

از دیگر مسایل مهم در سوابق شخص، مسئله امانت داری است. هر چه شخص در حوزه‌های مختلف مورد ارزیابی قرار گیرد و میزان وفاداری او معلوم شود بهتر است. اگر كسی بتواند در حوزه اخلاق جنسی امین باشد، می‌توان گفت كه از شرایط مناسب تری برای كار برخوردار است.

باید توجه خاصی به حوزه اخلاق همكار و كارگزار داشته باشیم، زیرا آنچه در تعاملات و روابط انسانی، مهم و اساسی است حوزه اخلاق و رفتار است. بنابراین، هر نكته‌ای اخلاقی به ویژه روابط جنسی و اخلاقی او می‌تواند در نوع معاشرت و تعامل شخص با دیگران و خود مدیر نیز مؤثر باشد.

دیگر آنكه با او جلسه مصاحبه ای گذاشت و اطلاعاتی درباره شخصیت و علم و دانش و بیان و مانند آن به دست آورد. در این جلسه می‌توان قدرت بدنی و جسمی او را نیز ارزیابی كرد.

در مصاحبه باید جلسه به طور خصوصی و به دور از حضور دیگران برگزار گردد و پس از ارزیابی و سنجش قدرت‌ها و توانمندی‌ها اگر شایسته معاشرت‌های خاص و خصوصی است او را افزون بر مسئولیت‌های عمومی برای همراهی و همدلی نیز به خدمت گرفت و از ویژگی‌های او برای ارتقای شخصی و شخصیتی خود بهره برد. مصاحبه باید به گونه‌ای انجام گیرد كه خصوصیات او روشن شود و آستانه تحمل و صبر وی به دست آید.

پس از انتخاب كارگزار و همكار مناسب برای كار خاص، همه امكانات مناسب با آن كار در اختیار او قرار داده شود و بر اساس مسئولیت‌ها او را تكریم كرده و مكانت و منزلت او را به طور رسمی به دیگران ابلاغ كرد.

اگر شخص را برای كار مربوط به خانه و خانواده استخدام می‌كنیم او را باید در مورد عناصری چون امانت اخلاقی و حفاظت بر اسرار و رازها بیازماییم و اطلاعات كاملی از او در این زمینه به دست آوریم.

در صورت احراز صلاحیت‌های كامل، به شخص امكاناتی را دهیم تا بتواند به سادگی در حوزه مسئولیت خویش عمل كند و كارها را به او واگذار و تفویض كنیم و نیازی نیست كه هر روز امور خرد و درشت را به او گوشزد نماییم. البته این بدان معنا نیست كه او را زیر نظر قرار ندهیم، زیرا نظارت، امری لازم و ضروری است و حتی كسانی كه از نظارت درونی وجدان بیدار و تقوا برخوردارند ممكن است به طوری زیر نظر قرار گرفته شوند و رفتار آنان هر از گاهی سنجش و ارزیابی شود. حتی بر كارگزاران بسیار امین نیز می‌بایست افرادی به عنوان رقیب عتید باشد تا ضمن كنترل و مدیریت از بالا اجازه دهند تا شخص آزادانه كار خود را انجام دهد و در صورت نیاز هرازگاهی موارد كلی به شكل خاص تذكر داده شود. بیان همه مطالبی كه در سوره یوسف در انتخاب و مدیریت كارگزاران و همكاران بیان شده در این مطلب كوتاه شدنی نیست و از این رو به همین مقدار بسنده می‌شود.